20.08.2005

Viðhorfspistill

Birtist í Morgunblaðinu, 10. ágúst 2005

Frelsið er yndislegt

Leidís end djentelmen, velkomm tú London.” Hjartað tók smákipp. Loksins, loksins, frelsið! 

Þrátt fyrir að hafa farið nokkrum sinnum út fyrir hinn vestræna heim var þetta í fyrsta sinn sem ég hlakkaði raunverulega til að komast í mína eigin menningu. 

Og með öllum þeim fyrirvara að áfengi sé hræðilega óhollt (eða eru áfengislögin ekki jafnströng og tóbaksvarnarlögin?) þá hlakkaði ég virkilega til að fá mér bjór.

Í geðshræringu reif ég af mér slæðuna og brosti afsakandi til konunnar sem sat við hliðina á mér enda skildi hún örugglega lítið í þessum ofsa. Ég hlakkaði svo til að finna vindinn leika um hárið. “Í Íran er allt bannað,” hugsaði ég. Áður en ég fór til Írans vissi ég vel að áfengi væri ólöglegt og hvergi fáanlegt. En mér fannst samt stórmerkilegt að dvelja í mánuð í landi þar sem áfengi sést aldrei. Á fínustu veitingahúsum er enginn vínseðill og hvergi fann ég Austurvöll með bjórþambandi fólki á öllum aldri. Einu sinni sá ég vínflösku og þá var farið með hana eins og gull. Mér skildist samt á fólki sem ég hitti að í höfuðborginni, Teheran, væri ekki erfitt að verða sér úti um áfengi þótt það væri erfiðara en að kaupa fíkniefni. Svipuhögg eru þó refsing við hvoru tveggja.

Slæðan. Ég ýmist hataði hana eða elskaði. Þegar morgnarnir voru úfnir var svo ágætt að sveifla slæðu um höfuðið og þurfa ekki að hafa nokkrar áhyggjur af hárgreiðslunni. Það gat aftur á móti verið hræðilega þreytandi að geta ekki einu sinni farið fram í morgunmat án þess að hylja hárið og allan líkamann. Á heitum nóttum í eyðimörkinni dreymdi mig stuttbuxur og stuttermabol.

“Afsakaðu, þetta er ekki sniðugt. Lögreglan gæti komið,” sagði vinalegur maður við okkur þegar við sátum á pítsustað og spiluðum Ólsen Ólsen. Við þökkuðum honum ábendinguna og pökkuðum spilunum niður.

Á leið út flugvélaganginn fannst mér ég hálfnakin svona slæðulaus. Ég vöðlaði slæðunni saman og tróð henni ofan í tösku.

Nú var ég komin í FRELSIÐ. Ég bretti upp ermarnar. Ég var dökkbrún á handarbakinu en skjannahvít á handleggjunum.

Mér fannst ég vera komin heim. Nú þyrfti ég ekki að útskýra fyrir neinum hvað ég var að þvælast. Íranar eru ekki beinlínis vanir því að spjalla við vestrænar konur sem eru einar á ferð.

Ég greip mér kerru undir bakpokann enda orðin þreytt í öxlunum af misgóðum rúmum og sætum í rútum, lestum og flugvélum. Á kerrunni voru myndir sem gáfu til kynna að það væri bannað að standa á henni og bannað að láta börn sitja á henni. Ég náði í bakpokann. Það var bannað að hlaupa á farangursfæribandinu.

“Auðvitað þurfa að vera reglur,” hugsaði ég og sá fyrir mér hvað það væri mikið kaos ef þessi skilti væru ekki til staðar. Örugglega fullt af fólki að nota færibandið sem hlaupabretti og foreldrar myndu eflaust skella börnunum upp á kerrurnar sem þau myndu svo pottþétt detta af.

Ég kom mér út úr flugstöðinni og keypti miða í rútuna sem átti að flytja mig yfir á Stansted-flugvöll. Í rúllustiganum á leiðinni var bannað að standa vinstra megin en á göngunum var bannað að ganga hægra megin.

Á Standsted beið vinkona mín með bjór í poka enda fjárhagur bakpokaferðalanga og Lundúnabúa ekki svo blómstrandi að við hefðum hug á því að sitja á bar. Nú vandaðist málið. Vinkonan var svöng en ég æst í drykkina sem voru í pokanum. Við máttum auðvitað ekki sitja einhvers staðar þar sem hægt var að kaupa mat og drekka ölið. Það er bannað. Daginn áður sat ég á tehúsi í Íran með fjölskyldu. Við pöntuðum te og vatnspípu og móðirin dró upp súkkulaði og snakk án þess að þjónarnir hefðu nokkuð við það að athuga.

Vinkona mín fór og keypti sér mat og við ákváðum að finna stað til að setjast á. Fyrst við vorum ekki á veitingastað gátum við ekki setið við borð. Við gátum setið á bekkjum sem eru hafðir hæfilega óþægilegir til að fólk sofi ekki á þeim. Það er bannað að sofa á flugvöllum yfir nótt.

Við fundum okkur stað og settumst á gólfið. Ég dró upp íranskar döðlur og við byrjuðum að spila. Alltaf þegar starfsfólk nálgaðist létum við lítið bera á bjórnum. Það er örugglega bannað að drekka sinn eigin bjór á gólfinu í flugstöðinni, hugsuðum við báðar án þess að velta því fyrir okkur af hverju það ætti að vera bannað en í lagi að borða súkkulaði. Mér leið eins og glæpamanni.

Daginn eftir að ég kom heim ætlaði ég út í búð. Hárið var allt út í loftið og án þess að hugsa vafði ég írönsku slæðunni um höfuðið. Ég var að labba út þegar ég mundi allt í einu að svona slæður á ekki að hafa á hausnum á Íslandi. Ég tók hana af og setti frekar upp húfu.

Ég sit á kaffihúsi við Austurvöll. Ég má drekka bjór en vatnspípur eru bannaðar. Á gangstéttinni sitja framhaldsskólanemar með bjór. Þau eru of ung til að drekka en gera það samt. Á bekk situr fólk sem við “lánsömu” köllum oft ólánsfólk. Þau drekka bjór. Lögreglan kemur tvisvar og talar við þau. Börunum sem þau sækja er lokað einum af öðrum. Ef þau hanga á Austurvelli hringir fólk á lögregluna og kvartar.

Mér er alveg sama, ég er frjáls. Svo lengi sem ég borga fimm hundruð krónur fyrir bjórinn.

Frelsið er yndislegt.

08.08.2005

Grein um dvöl í Reykjafirði á Ströndum

Birtist í Morgunblaðinu, 8. ágúst 2005

 

Mánudaginn 8. ágúst, 2005 – Innlendar fréttir

Fram eftir og út eftir í Reykjafirði

Hornstrandir eru vinsælar hjá útivistarfólki þótt flestir landsmenn þurfi að leggja á sig langt ferðalag til að komast þangað. Halla Gunnarsdóttir eyddi verslunarmannahelginni í Reykjafirði nyrðri.

Kaupfélagið í Norðurfirði fyllist um leið og það er opnað eftir hádegismat eigendanna. Ég stekk inn og kaupi mér tannbursta á mun betra verði en í búðum verslanakeðjanna sem ekki kenna sig við lágvöruverð. Sædís IS 67 var að koma í höfn og komufarþegar blandast þeim sem eru að fara í smá tíma meðan töskum er hent til og frá. Göngustafir, bjórkassar, bakpokar, fótbolti og svefnpokar hverfa ofan í farangursrýmið undir öruggri verkstjórn Reimars Vilmundarsonar, eiganda Sædísar. Reimar er með áætlunarferðir milli Norðurfjarðar og Reykjafjarðar þrisvar í viku og siglir einnig með smærri hópa þegar þess er óskað.

Það er gott í sjóinn og enginn kvartar. Í Reykjafirði er milt veður eins og svo oft og á bryggjunni bíða bæði traktor og sexhjól sem ferja farangur nýkominna gesta fram fjörðinn. “Hér eru bara tvær áttir, fram eftir og út eftir,” segir staðkunnugur maður. Það er vissara að vera ekkert að þræta um það og nota orkuna frekar í að forðast að segja “inn eftir”.

Kríurnar bjóða okkur velkomin með tilheyrandi gargi og dýfingum. Prik eða hjálmar eru hið mesta þarfaþing á þessum árstíma. “Hvert fer krían á haustin?” spyr yngsti ferðalangurinn og á eftir koma fróðleiksmolar um þennan merkilega fugl sem flýgur nánast alla leið á Suðurskautið yfir vetrartímann.

Í Reykjafjörð liggja engir vegir en fjörðurinn fór í eyði í kringum 1960. Húsunum hefur þó verið haldið við og þar dvelur fólk allt sumarið auk þeirra fjölmörgu hópa sem koma við á ferðum sínum um Hornstrandir; gangandi, siglandi, fljúgandi eða ríðandi. Í firðinum er jarðhiti og heitasta laugin er 64 gráður. “Hér lærði ég að synda,” segir vinkona mín og bendir á heita sundlaugina en afabróðir hennar var einn helsti hvatamaður að byggingu hennar til að geta kennt sund á staðnum.

Álver í Reykjafjörð?

Næturstaður okkar er í fremsta húsinu í firðinum. Húsið er á tveimur hæðum en fyrir utan er lítið laugarhús með heitu hveravatni. Rafmagnsvél sér fyrir rennandi vatni þótt við reynum að takmarka notkun á því. Ekkert kalt vatn er í húsinu svo við drekkum kælt hveravatn en það finnst ekki á bragðinu.

Sundlaugin er aðeins örfáa metra frá húsinu og óskráð regla er að taka á sprett frá bæjardyrunum og lenda helst á rassinum í heitri lauginni. Liggja síðan í leti eins lengi og þolandi er en nýi heiti potturinn er líka vinsæll meðal fótalúinna ferðalanga.

Gangan að lengsta skriðjöklinum sem gengur úr norðanverðum Drangajökli tekur þrjá klukkutíma með “blaðamann og barn í eftirdragi”. Á leiðinni fræðumst við um örnefni fjarðarins sem eru sögð benda til þess að í firðinum hafi verið mörg býli sem hafi lagst af vegna framskriðs jökulsins eða rennslis óssins. Við göngum með vindinn í fangið bæði fram eftir og út eftir.

Þegar við nálgumst jökulinn finnum við kuldann sem leggur af honum. Það er vissara að stíga ekki upp á hann nema í fylgd með vönum leiðsögumönnum enda brýst jökuláin undan jöklinum og sprungurnar eru ýmist sýnilegar eða vel faldar.

Umræðurnar á göngunni eru fjörlegar og fara allt frá því að þræta um hvort fjörðurinn sé Reykjafjörður eða Reykjarfjörður og hvort fjólubláu blómin kallist eyrarósir eða eyrarrósir og yfir í hápólitískar rökræður um málefni líðandi stundar. “Eigum við ekki að setja stíflu þarna?” segir göngugarpur og bendir á ósinn, “svo getum við sökkt þessu svæði og byggt álver hérna aðeins neðar”. Hópurinn hlær og einn hótar að hlekkja sig við jökulinn.

“I am the glacier”

Fyrir nokkrum árum kom hópur Bandaríkjamanna í Reykjafjörð. Kona um fertugt fór fyrir hópnum sem var víst í miklu sambandi við náttúruna. Fólkið kom með kristal með sér og sagan segir að konan hafi tengst í ótal víra og fallið í nokkurs konar trans. Allt í einu breyttist röddin og hún byrjaði að tala fyrir hönd jökulsins. Hópurinn reif upp segulbandstæki og stóð agndofa. “I am the glacier,” sagði konan dimmri röddu og á eftir fylgdi heljarinnar ræða þar sem jökullinn hótaði því m.a. að flæða yfir allan fjörðinn ef mennirnir hegðuðu sér ekki almennilega og lifðu í sátt og samlyndi við náttúruna.

Fólk hafði misjafna trú á þessu uppátæki. Konan benti á einn stað í jöklinum þar sem krafturinn í honum væri mestur. Ári síðar sást greinilega að jökullinn var farinn að skríða á þessum sama stað.

Nýr bátur í maí

Á sunnudegi er rigning. Fjöruferð verður styttri en fyrirhugað var þar sem hjálmarnir gleymdust heima og kríurnar eru ekki kátar með tvífætlingana. Við tínum sveppi og fjallagrös og yngsti ferðalangurinn kemur á óvart með mikilli þekkingu sinni á meðhöndlun sveppa. Langbylgjan flytur okkur messu og helstu fréttir og sú yngsta minnist einu sinni á FM 95,7 en síðan ekki söguna meir. Við grillum alltof seint og borðum við kertaljós.

Sædís er ekki ólík sjálfri sér og Reimar er mættur í höfn stundvíslega kl. 11 á frídegi verslunarmanna. Farangurinn er öllu minni á bakaleiðinni en svo virðist sem sjórinn sé heldur úfnari. Reimar er á fleygiferð um bátinn enda stýrimaðurinn í fríi og áhöfnin því helmingi minni en venjulega. “Hvað varð um skipstjórann?” spyr taugaóstyrkur farþegi þegar Reimar er allt í einu kominn á gúmmíbát við hlið Sædísar. “Hann ætlar að skilja gúmmítuðruna eftir,” er svarið sem veitir stundarró.

Einhver sjóveiki gerir vart við sig en báturinn er engu að síður nokkuð stöðugur. Í brúnni fræðist sú yngsta um tækin sem þarf til að koma báti á leiðarenda, hæð yfir sjávarmáli og dýpt hafsins. Reimar segir frá nýja bátnum sem hann á að fá afhentan í maí. Sá tekur fjörutíu manns og fer enn hraðar yfir.

Á bryggjunni tekur á móti okkur hundurinn sem fylgdi okkur til skips fyrir nokkrum dögum. Og Kaupfélagið á Norðurfirði fyllist í smá tíma af kúnnum.

* Heimild og nánari upplýsingar:

http://www.vestfirðir.is