Viðhorfspistill

Birtist í Morgunblaðinu, 6. desember 2006

Femínískar syndir

Við sátum nokkrir femínistar á öldurhúsi nýverið og ræddum femínískar syndir okkar í fortíð og nútíð. Ég viðurkenndi lúpuleg að hafa eitt sinn spurt félagsfræðikennarann minn af hverju karlar væru betri bílstjórar en konur. Ég man hvernig hún horfði þreytuleg á mig og ég áttaði mig á að kannski væri ég aðeins að ruglast. Samt stóð ég fast á mínu enda fátt hallærislegra á menntaskólaárunum en að breyta um skoðun á tveimur mínútum. Ég hafði ekki leitt hugann að því að karlar í kringum mig keyrðu einfaldlega oftar en konur sem og að karlar yllu almennt miklu fleiri umferðarslysum. Og ekki hvarflaði að mér að hörð karlmennskuímynd gæti e.t.v. ýtt undir glæfraakstur karla.

“Ég gifti mig ung og leit alveg svakalega upp til eiginmannsins,” sagði ein okkar og útskýrði hvernig karlinn varð hennar guð. “Ég var einu sinni að spá í að kaupa vændi vegna þess að ég var í Amsterdam og það virtist vera það sem maður átti að gera,” sagði annar og ein bætti við: “Já, ég sagðist alltaf vera jafnréttissinni.” Við hlógum dátt enda höfðum við öll á einhverjum tímapunkti haldið því fram að við værum jafnréttissinnar en myndum aldrei kalla okkur annað en femínista í dag. En hver er munurinn?

 Forval Vinstri grænna fór fram sl. helgi og í anda kvenfrelsisstefnu sinnar hefur flokkurinn sett sér reglur um að jafnræði skuli vera við uppröðun á framboðslista, þ.e. að karlar og konur skipi jafnt efstu sæti. Konur hlutu mjög góða kosningu í forvalinu og lentu í fjórum af sex efstu sætum sem og sjö af tólf sem kosið var um. Sé reglum flokksins fylgt gætu tvær konur þurft að víkja fyrir körlum á framboðslistum í þremur kjördæmum suðvesturhornsins.

Nú er vandamálið ekki að það vanti fleiri karla á Alþingi. Þeir eru nú þegar 67% og þeim fjölgaði í reynd í síðustu kosningum. Samþykkt VG, sem á að vera í anda kvenfrelsis, gengur því gegn sínu upprunalega markmiði sem var auðvitað að tryggja hlut kvenna.

Hausatalningar eru bara einn hluti af jafnréttisbaráttunni og jafnréttisbaráttan er bara einn liður í kvenfrelsisbaráttunni.

Nýverið hélt ég nemendafyrirlestur við háskóla í Sydney í Ástralíu um samning um afnám allrar mismununar gagnvart konum. Samningurinn er frá árinu 1979 og 185 ríki hafa skrifað undir hann, þar með talið Ísland. Ég byrjaði fyrirlesturinn á að spyrja hversu mörgum samnemenda minna þætti samningurinn skipta máli í dag. Tæpur helmingur rétti hikandi upp hönd. Hvorki kyn né þjóðerni virtist ákvarða afstöðu fólks en þess má geta að nemendur voru af mörgu þjóðerni og á öllum aldri. Kvennasamningurinn er afrakstur þrjátíu ára vinnu kvenna og félagasamtaka sem höfðu áttað sig á því að mennska kvenna nægði ekki til að tryggja þeim mannréttindi. Samningurinn snýst ekki um jafnrétti og kynjahlutleysi heldur einmitt um að afnema alla mismunun gagnvart konum. Kynhlutlaus lög eru því ekki nóg heldur getur þurft að grípa til sértækra aðgerða á borð við kvennakvóta. Með undirskrift hafa íslensk stjórnvöld viðurkennt að mismunun gegn konum sé til og skuldbundið sig til að gera eitthvað í því. Þetta þýðir að íslenska ríkið er femínisti samkvæmt skilgreiningu Femínistafélags Íslands sem segir að femínisti viti að jafnrétti kynjanna hafi ekki verið náð og vilji gera eitthvað í því.

Í áðurnefndri kennslustund spunnust miklar umræður um fæðingarorlof en Ástralía gerðist aðili að kvennasamningnum með fyrirvara um að ríkið gæti ekki tryggt konum launað fæðingarorlof. Tveir miðaldra karlar, báðir feður, voru afskaplega hrifnir “íslensku leiðinni” og annar þeirra sagði mér síðar að hann hefði aðeins fengið einn launalausan frídag þegar dóttir hans fæddist. Að sama skapi voru tvær ungar konur alfarið á móti þessari hugmynd og hlupu í alla staði í vörn fyrir ferðaveldið, ýmist með eðlishyggjuhugmyndum eða með því að hlýða þeirri undarlegu köllun sem blundar í svo mörgum okkar – að reyna að koma í veg fyrir breytingar á kerfinu. Ég varð fyrst dálítið pirruð út í þessar stallsystur mínar en áttaði mig síðan á að það er ekkert sjálfsagt að þær geri sér grein fyrir um hvað kvenfrelsi snýst, ekki frekar en ég þegar ég gerði félagsfræðikennarann gráhærðan um árið.

Ég leyfi mér að fullyrða að hefði ég verið að fjalla um samning um afnám allrar mismununar gagnvart blökkumönnum hefði allur bekkurinn talið hann mikilvægan, umhugsunarlaust. Ef helmingur Íslendinga væri blökkumenn og í kringum fimm hundruð þeirra leituðu sér aðstoðar árlega vegna ofbeldis af hálfu hvítra, þætti ekki öllum sjálfsagt að umfangsmiklum rannsóknum yrði ýtt úr vör og í framhaldinu aðgerðaáætlunum, menntun og fræðslu, eftirlitsmyndavélum og hverju einu sem er talið virka í baráttu gegn ofbeldi? (Árlega leita um 500 konur til Stígamóta og Kvennaathvarfs í fyrsta sinn).

Með femínískum fortíðarsyndum okkar félaganna á barnum höfðum við reynt að sverja af okkur femínisma og þar af leiðandi kvenfrelsi. Það er ekkert í femínisma sem kemur í veg fyrir að leiðrétta misrétti sem karlar verða fyrir. En það að afneita kvenfrelsi og horfa aðeins á kynhlutleysi er áframhald viðvarandi dýrkunar á eina “meirihlutahópi” heimsins; hvítum, gagnkynhneigðum, heilsuhraustum körlum. Hættum því!