26.03.2004

Grein frá Víetnam
Birtist í Morgunblaðinu, 26. mars 2004

Er hægt að vinna stríð?

HEIMSHORNA Á MILLI: Halla Gunnarsdóttir skrifar frá norðurhluta Víetnam

“Farið í tvöfalda röð,” sagði einkennisklæddur maður skipandi og það hvarflaði ekki að mér annað en að hlýða. Við hlið mér var ókunnug stelpa og það mátti ráða af svip hennar að henni fannst þetta jafn undarlegt og mér. Fyrr en varði sameinaðist litla röðin okkar mun stærri röð. Mannfjöldinn skipti hundruðum. Röðin silaðist áfram. Enginn þorði að tala upphátt og hvað þá hlæja. Þegar ég loks kom inn í bygginguna vissi ég varla við hverju var að búast. Það var kalt þar inni og einhver undarleg lykt. Ég veit ekki hvort virðing mín var sönn eða hvort vopnaðir verðir hafi gert það að verkum að ég þorði ekki annað en að lúta höfði. Og þarna var hann í allri sinni dýrð. Ho Chi Minh, fyrrv. forseti og frelsishetja Víetnama. Hann er þó ekki á lífi líkt og margir ókunnir kynnu að halda. Hér er um að ræða lík hans sem Víetnamar hafa varðveitt í áraraðir en Ho Chi Minh lést árið 1969. Minnismerkið um Ho Chi Minh er eitt fjölmargra viðkomustaða ferðamanna í höfuðborg Víetnam, Hanoi.

Grænjaxlinn ég hélt að Bangkok væri brjálaðasta borg í heimi. Ég skipti um skoðun um leið og ég kom til Hanoi. Í borginni búa um þrjár milljónir manna og kæmi mér ekki á óvart að hér sé eitt mótorhjól á mann. Þrátt fyrir viðvaranir um umferðina og hávaðann var ég engan veginn undir þetta búin. Hér virðist meginumferðarreglan vera að flauta eins oft og mögulegt er. Gönguljós eru ekki beinlínis á hverju horni og oft er eina leiðin til að komast yfir götu að loka augunum og vonast til að komast heilu og höldnu upp á næstu gangstétt.

Í Hanoi skortir svo sannarlega ekki sölumennsku og oft víkur kurteisin fyrir ágengni. Sjálf er ég orðin dauðþreytt á ágengum og dónalegum sölumönnum sem virðast ekki skilja orðið nei. Göngutúr um borgina vekur enn og aftur spurningar um hvers vegna veröldin er eins og hún er og hvort það sé í raun eðlilegt að sum börn þurfi að ganga betlandi um götur á meðan önnur eru á fótboltaæfingu. Þrátt fyrir gallana er Hanoi falleg borg með iðandi mannlífi. Hér eru alls konar söfn og ferðamenn sem þola skrýtna lykt geta auðveldlega gleymt sér á líflegum mörkuðum.

Frá Hanoi hélt ég norður til Halong Bay og Cat Ba-þjóðgarðsins þar sem ég í hópi nýrra félaga sigldi um stærðarinnar eyjaklasa og skyggndist inn í líf fólks sem lifir lífi sínu í fljótandi þorpum. Ég gleymi aldrei Ísraelunum sem ég kynntist. Allir nýkomnir úr hernum eftir þriggja til fjögurra ára þjónustu fyrir vafasaman málstað. Af spjalli við þá lærði ég meira um Ísrael og daglegt líf þar en nokkur sögubók hefði getað kennt mér. Í siglingunni kynntist ég líka Japana og komst að því að meint vinnusemi okkar Íslendinga fölnar við hlið þess sem þykir eðlilegt í Japan. Sjálfur vann hann alltaf 14 tíma á dag og fékk aðeins vikufrí á ári.

Hin raunverulegu minnismerki

Næsti viðkomustaður var Hué, á mörkum norðurs og suðurs. Þar er nóg að aðhafast en einn daginn ákvað ég að skella mér í hjólreiðatúr í leit að strönd sem sögð var í 13 km fjarlægð. Eitthvað virðist ég hafa treyst um of á leiðbeiningar heimamanna sem ekki skilja svo mikið í mínum tungumálum því aldrei fann ég ströndina. Hins vegar endaði ég inni á heimili í litlu þorpi að spila 21 við unglingsstelpu og gamla konu. Ég snæddi með þeim hádegisverð, þær buðu mér upp á te og nýr tyggjópakki var opnaður til að heiðra útlendinginn. Samskipti okkar fóru fram með líkamstjáningu, örfáum enskum orðum og smá skammti af víetnömsku.

Rödd Kanadamanns hljómar í höfði mér þegar hann spurði leiðsögukonuna okkar á stríðsslóðum hvers vegna minnismerki um stríðið væru ekki fleiri og haldið betur við. “In USA there is a lot of them. Is it because you want to forget the war?” Ég man svo vel tilfinninguna þegar ég heyrði þessi orð, horfandi á hin raunverulegu minnismerki um stríðið. Hvað ætli taki þessar stóru sprengjuholur langan tíma að gróa? Kannski jafnlangan tíma og sár þjóðarinnar? Rykfallin drápstæki á söfnum hafa víst ekki alltaf verið rykfallin. Limlest fólk sem betlar á götum og gamlar ljósmyndir af angist saklauss fólks gera fjölda slasaðra og látinna að meiru en tölu á blaði. Glamúrinn sem einkennir stríðskvikmyndir verður fáránlegur við hliðina á enn einu barninu sem fæðist vanskapað vegna langtímaáhrifa efnavopna. Er í raun og veru hægt að vinna stríð?